Badanie sprawozdań ASI/ZASI

Sprawozdanie finansowe alternatywnej spółki inwestycyjnej (ASI) oraz zarządzającego ASI (ZASI) podlega obowiązkowemu badaniu przez biegłego rewidenta – bez względu na wielkość jednostki.

Wyłączenie ze standardowej procedury określania obowiązku badania, stanowi zaskoczenie dla wielu podmiotów, które nie realizują powyższego obowiązku w terminie, co często jest przyczyną wykreślenia podmiotu z listy ASI/ZASI prowadzonej przez KNF.

W naszej pracy często wykonywaliśmy zlecenia realizowane przez Spółki ASI, które nie uwzględniły obligatoryjnego obowiązku badania w swoim kalendarzu.

Skąd wynika obowiązek badania? Art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości

Katalog jednostek zobowiązanych do badania sprawozdań finansowych zawiera art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Większość przedsiębiorców zna go z pkt 4, który uzależnia obowiązek badania od przekroczenia progów wielkości (suma aktywów, przychody, zatrudnienie). ASI i ZASI podlegają jednak badaniu na innej podstawie – z art. 64 ust. 1 pkt 2, który obejmuje jednostki działające na podstawie przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

Konsekwencja jest istotna: progi wielkości nie mają tu żadnego znaczenia. Badaniu podlega roczne sprawozdanie finansowe każdej ASI oraz każdego zewnętrznie zarządzającego ASI – niezależnie od sumy bilansowej, przychodów czy zatrudnienia, i to począwszy od pierwszego roku działalności w tym statusie.

Kiedy powstaje obowiązek badania?

Obowiązek badania jest pochodną statusu jednostki „działającej na podstawie” ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. W praktyce oznacza to, że powstaje on wraz z wpisem zarządzającego ASI do rejestru prowadzonego przez KNF (a w przypadku ZASI działających w większej skali – z uzyskaniem zezwolenia KNF). Pierwszym sprawozdaniem podlegającym badaniu jest więc sprawozdanie za rok obrotowy, w którym spółka uzyskała wpis do rejestru – także wtedy, gdy wpis nastąpił w trakcie roku, a działalność inwestycyjna dopiero się rozpoczyna.

Warto o tym pamiętać już na etapie planowania struktury funduszu: umowę z firmą audytorską trzeba zawrzeć odpowiednio wcześnie, a pierwsze badanie obejmie również zdarzenia sprzed rozpoczęcia typowej działalności inwestycyjnej.

Badanie ASI a badanie ZASI – dwie jednostki, dwa sprawozdania

W strukturach z zewnętrznie zarządzającym ASI (np. ASI w formie spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, w której komplementariuszem jest spółka kapitałowa pełniąca funkcję ZASI) badaniu podlegają dwa odrębne sprawozdania finansowe: sprawozdanie ASI oraz sprawozdanie samego ZASI. W przypadku wewnętrznie zarządzającej ASI (spółka akcyjna albo z o.o. zarządzająca sama sobą) jednostka jest jedna – i jej sprawozdanie podlega badaniu.

Szczególny wzorzec sprawozdania finansowego ASI

Druga istotna odrębność dotyczy samej formy sprawozdania. ASI nie sporządza sprawozdania finansowego według załącznika nr 1, 4 ani 5 do ustawy o rachunkowości – właściwy dla niej zakres informacji określa rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie zakresu informacji wykazywanych w sprawozdaniu finansowym alternatywnych spółek inwestycyjnych (Dz.U. 2016 poz. 2051).

Oznacza to również, że ASI nie skorzysta z uproszczeń przewidzianych dla jednostek mikro i małych, nawet jeżeli skala jej działalności jest niewielka. To jest istotne i często spotykamy przy pierwszym badaniu sprawozdania ASI zawierające uproszczenia.

Układ bilansu i rachunku zysków i strat jest dostosowany do charakteru działalności inwestycyjnej: centralną pozycją aktywów są lokaty (inwestycje), a wynik prezentuje się z wyodrębnieniem zrealizowanych zysków (strat) ze zbycia lokat oraz niezrealizowanych zmian ich wyceny.

Lokaty ASI wycenia się co do zasady w wartości godziwej, co czyni wycenę portfela – a nie klasyczne pozycje kosztowe – głównym obszarem pracy biegłego rewidenta. Sprawozdanie sporządza się w formie elektronicznej, według dedykowanej struktury logicznej e-SF opublikowanej przez Ministerstwo Finansów (odrębnej od struktur dla „zwykłych” jednostek).

Co ważne, szczególny wzorzec dotyczy ASI. Zewnętrznie zarządzający ASI sporządza własne sprawozdanie na zasadach ogólnych (zwykle według załącznika nr 1) – ale, jak wskazano wyżej, ono również podlega obowiązkowemu badaniu.

Zestawienie lokat – dodatkowy element sprawozdania ASI

Elementem sprawozdania finansowego ASI, którego nie znajdziemy w sprawozdaniach sporządzanych według załączników do ustawy o rachunkowości, jest zestawienie lokat. To tabelaryczna prezentacja całego portfela inwestycyjnego spółki, w której dla poszczególnych kategorii lokat (m.in. udziały i akcje spółek portfelowych, instrumenty dłużne, jednostki uczestnictwa) wykazuje się wartość według ceny nabycia, wartość według wyceny na dzień bilansowy oraz procentowy udział w aktywach. Uzupełnieniem jest zestawienie informacji dodatkowych, w którym opisuje się m.in. dane poszczególnych lokat i zasady ustalania ich wartości.

Z perspektywy inwestorów i KNF zestawienie lokat to najważniejsza część sprawozdania – pokazuje, w co fundusz faktycznie zainwestował i jak wycenia swoje pozycje. Z perspektywy badania to obszar wymagający uzgodnienia co do złotówki z księgami rachunkowymi oraz krytycznej oceny wycen spółek portfelowych, zwłaszcza w portfelach venture capital.

Co grozi za brak badania?

Sprawozdanie finansowe podlegające badaniu nie może zostać skutecznie zatwierdzone bez sprawozdania z badania – a podział lub pokrycie wyniku finansowego dokonane bez zatwierdzonego sprawozdania są z mocy prawa nieważne (art. 53 ustawy o rachunkowości). Dodatkowo ZASI przekazuje zbadane sprawozdanie do KNF, więc brak badania szybko wychodzi na jaw w ramach nadzoru i może skutkować sankcjami administracyjnymi, z wykreśleniem z rejestru włącznie. Kierownikowi jednostki za niepoddanie sprawozdania badaniu grozi także odpowiedzialność z art. 79 ustawy o rachunkowości.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy mała, rejestrowa ASI musi badać sprawozdanie finansowe?

Tak. Obowiązek badania wynika z art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości i nie zależy od wielkości jednostki. Progi (suma aktywów, przychody, zatrudnienie) dotyczą innych jednostek – z art. 64 ust. 1 pkt 4.

Od którego roku ASI podlega badaniu?

Od roku obrotowego, w którym zarządzający ASI uzyskał wpis do rejestru KNF (albo zezwolenie). Pierwsze badanie obejmuje więc już rok wpisu, nawet jeśli działalność inwestycyjna dopiero startowała.

Czy sprawozdanie ZASI też podlega badaniu?

Tak. Zewnętrznie zarządzający ASI działa na podstawie tych samych przepisów o funduszach inwestycyjnych, więc jego roczne sprawozdanie finansowe również podlega obowiązkowemu badaniu – choć sporządzane jest według zasad ogólnych, a nie wzorca dla ASI.

Czym różni się sprawozdanie finansowe ASI od zwykłego sprawozdania?

ASI sporządza sprawozdanie według rozporządzenia z 12 grudnia 2016 r., a nie według załączników nr 1, 4 lub 5 do ustawy o rachunkowości. Sprawozdanie zawiera dodatkowo zestawienie lokat (portfel inwestycyjny z ceną nabycia, wyceną bilansową i udziałem w aktywach) oraz zestawienie informacji dodatkowych, a lokaty wycenia się co do zasady w wartości godziwej.

Biegly.pl bada sprawozdania finansowe ASI i ZASI oraz weryfikuje wyceny spółek portfelowych. Jeżeli Twoja ASI uzyskała wpis do rejestru KNF i czeka ją pierwsze badanie – skontaktuj się z nami, aby zaplanować je z wyprzedzeniem.