31/08/2026
Fundacja rodzinna podlega szczególnemu obowiązkowemu audytowi co najmniej raz na cztery lata (w dalszej części będziemy używać sformułowania audyt fundacji (lub audyt), aby wyraźnie oddzielić ten obowiązek od badania SF na podstawie Ustawy o rachunkowości). Powyższy szczegółowy audyt fundacji jest w ustawie wyraźnie oddzielony od badania sprawozdania finansowego zgodnie z wymogami ustawy o rachunkowości.
W większych fundacjach możliwe jest, że w jednym roku konieczne będzie wykonanie obu prac, przez dwa niezależne od siebie zespoły.
Dla tysięcy fundacji rodzinnych zarejestrowanych po wejściu w życie ustawy w maju 2023 r. pierwsze terminy audytów przypadają najpóźniej na 2027 r. Wyjaśniamy, kto może przeprowadzić audyt fundacji rodzinnej, co dokładnie obejmuje i jak się do niego przygotować.
Podstawa prawna – art. 77–80 ustawy o fundacji rodzinnej
Obowiązek audytu wynika wprost z ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326 ze zm.). Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy zgromadzenie beneficjentów wyznacza firmę audytorską albo zespół audytorów do przeprowadzenia audytu:
- zarządzania aktywami fundacji rodzinnej,
- zaciągania i spełniania zobowiązań,
- zobowiązań publicznoprawnych (podatki, składki)
– pod kątem prawidłowości, rzetelności oraz zgodności z prawem, celem oraz dokumentami fundacji rodzinnej.
Audyt fundacji rodzinnej to kompleksowa ocena tego, czy fundacja rzeczywiście działa tak, jak zaplanował fundator, i czy nie naraża majątku rodzinnego ani beneficjentów na ryzyko prawne i podatkowe.
Kto przeprowadza audyt fundacji rodzinnej?
Ustawa dopuszcza dwa warianty. Audyt może przeprowadzić firma audytorska (dalej FA) – podmiot wpisany na listę prowadzoną przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego (PANA) – albo zespół audytorów, w którego skład wchodzą: biegły rewident, doradca podatkowy oraz adwokat lub radca prawny. Taki skład nie jest przypadkowy – odpowiada trzem obszarom ryzyka fundacji: finansowo-księgowemu, podatkowemu i prawnemu.
Wymóg niezależności audytora
Zgodnie z art. 78 ustawy audyt może przeprowadzić wyłącznie osoba niezależna od danej fundacji rodzinnej, która w okresie objętym audytem oraz w jego trakcie nie brała i nie bierze udziału w procesie podejmowania decyzji przez fundację ani nie świadczyła i nie świadczy na jej rzecz czynności rewizji finansowej lub doradztwa. W praktyce oznacza to, że audytu z art. 77 nie powinna wykonywać ta sama firma audytorska, która bada sprawozdanie finansowe fundacji – konieczne jest rozdzielenie tych ról.
Jak często trzeba przeprowadzać audyt? Kluczowe terminy
Częstotliwość audytu reguluje art. 79 ustawy:
- zasada ogólna – audyt przeprowadza się co najmniej raz na cztery lata obrotowe;
- fundacje „duże” – jeżeli sprawozdanie finansowe fundacji podlega obowiązkowemu badaniu zgodnie z ustawą o rachunkowości, audyt fundacji przeprowadza się corocznie, przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego.
Obowiązek corocznego badania sprawozdania finansowego (art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości) dotyczy jednostek, które spełniły co najmniej dwa z trzech warunków: suma aktywów co najmniej 3 125 000 euro, przychody netto co najmniej 6 250 000 euro, średnioroczne zatrudnienie co najmniej 50 osób (progi obowiązujące dla lat obrotowych rozpoczętych po 31 grudnia 2024 r.).
Pierwsze audyty najpóźniej w 2027 roku
Rejestr fundacji rodzinnych działa od 22 maja 2023 r. Dla fundacji zarejestrowanych w 2023 r. czteroletni okres obejmujący lata obrotowe 2023–2026 kończy się tak, że pierwszy obowiązkowy audyt należy przeprowadzić najpóźniej w 2027 r. Warto jednak nie czekać na ostatni moment – wybór audytorów wymaga uchwały zgromadzenia beneficjentów, a sam audyt obejmuje nawet cztery lata działalności, co oznacza konieczność zgromadzenia i uporządkowania obszernej dokumentacji. Wiele procesów można rozłożyć w czasie, tak aby termin końcowego audytu nie zbiegał się z terminami badania SF.
Co sprawdza audytor? Zakres audytu w praktyce
W toku audytu firma audytorska lub zespół audytorów ocenia w szczególności: gospodarowanie majątkiem wniesionym przez fundatora i nabytym później, zawierane umowy (w tym transakcje z fundatorem, beneficjentami i podmiotami powiązanymi), wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów, rozliczenia podatkowe fundacji (CIT, podatek od świadczeń, ryzyko tzw. ukrytych zysków) oraz zgodność działania organów ze statutem i celem fundacji. Zgodnie z art. 80 ustawy audytorzy mają prawo żądać od zarządu dokumentów fundacji, w tym aktualnej listy beneficjentów.
Raport z audytu
Audyt kończy się pisemnym raportem przekazywanym zarządowi. Zarząd przedstawia raport radzie nadzorczej, a jeżeli rada nie została ustanowiona – zgromadzeniu beneficjentów, na najbliższym posiedzeniu. Raport jest dla rodziny fundatora realnym narzędziem kontroli: pozwala zweryfikować, czy zarząd właściwie gospodaruje majątkiem fundacji.
Konsekwencje braku audytu
Ustawa nie przewiduje wprost kary pieniężnej za brak audytu, ale zaniechanie tego obowiązku to poważne ryzyko: naraża członków zarządu na odpowiedzialność za działanie niezgodne z ustawą, osłabia pozycję fundacji w sporach z organami podatkowymi i pozbawia beneficjentów ustawowego instrumentu kontroli. Nieprawidłowości niewykryte na czas – zwłaszcza podatkowe – potrafią kosztować wielokrotnie więcej niż sam audyt.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy każda fundacja rodzinna musi przejść audyt?
Tak. Obowiązek audytu z art. 77 ustawy o fundacji rodzinnej dotyczy każdej fundacji rodzinnej, niezależnie od jej wielkości – co najmniej raz na cztery lata obrotowe.
Czy audyt fundacji rodzinnej musi przeprowadzić biegły rewident?
Audyt przeprowadza firma audytorska albo zespół audytorów, w którego skład obowiązkowo wchodzi biegły rewident (obok doradcy podatkowego oraz adwokata lub radcy prawnego). Biegły rewident jest więc zawsze zaangażowany w audyt. FA może organizować audyt samodzielnie lub częścią zespołu wykonującego audyt.
Kiedy fundacja rodzinna musi przeprowadzić pierwszy audyt?
Fundacje zarejestrowane w 2023 r. powinny przeprowadzić pierwszy audyt najpóźniej w 2027 r. Fundacje, których sprawozdania finansowe podlegają badaniu, przeprowadzają audyt co roku, przed zatwierdzeniem sprawozdania.
Kto wybiera audytora fundacji rodzinnej?
Firmę audytorską albo zespół audytorów wyznacza zgromadzenie beneficjentów.
Audyt fundacji rodzinnej a badanie sprawozdania finansowego – to nie to samo
Warto odróżnić dwa niezależne obowiązki. Badanie sprawozdania finansowego (art. 64 ustawy o rachunkowości) dotyczy tylko fundacji przekraczających progi wielkości i odpowiada na pytanie, czy sprawozdanie rzetelnie przedstawia sytuację majątkową i finansową. Audyt z art. 77 ustawy o fundacji rodzinnej dotyczy każdej fundacji rodzinnej bez wyjątku i ocenia legalność oraz prawidłowość samego działania fundacji. Ze względu na wymóg niezależności oba zadania powinny wykonywać różne podmioty.
Biegly.pl przeprowadza audyty fundacji rodzinnych zgodnie z art. 77 ustawy o fundacji rodzinnej oraz badania sprawozdań finansowych. Jeżeli Twoja fundacja została zarejestrowana w 2023 r., czas na pierwszy audyt upływa w 2027 r. – skontaktuj się z nami, aby zaplanować go z wyprzedzeniem.
