20/11/2026
Audyt fundacji rodzinnej może obejmować nawet cztery lata jej działalności, dlatego o jego przebiegu decyduje przede wszystkim stan dokumentacji. Fundacje zarejestrowane w 2023 r. powinny przeprowadzić pierwszy audyt w 2027 r., a te, których sprawozdanie finansowe podlega badaniu, przechodzą go co roku. Poniżej opisujemy, co zarząd fundacji powinien przygotować i na co audytor zwróci uwagę. Podstawy prawne samego obowiązku omawiamy w artykule Audyt fundacji rodzinnej – kto go przeprowadza i kiedy jest obowiązkowy.
Co obejmuje audyt fundacji rodzinnej?
Zakres audytu wyznacza art. 77 ustawy o fundacji rodzinnej. Audytor ocenia trzy obszary: zarządzanie aktywami fundacji, zaciąganie i spełnianie zobowiązań oraz zobowiązania publicznoprawne. Każdy z nich bada pod kątem prawidłowości, rzetelności oraz zgodności z prawem, celem i dokumentami fundacji.
Przedmiotem audytu nie jest więc sprawozdanie finansowe, tylko sposób działania fundacji i jej zarządu. Księgi rachunkowe są dla audytora jednym ze źródeł dowodów, obok statutu, uchwał, umów i ewidencji prowadzonych poza księgami. To odróżnia audyt od badania sprawozdania finansowego i wpływa na listę dokumentów, o które audytor poprosi.
Krok 1: wybór audytora i umowa
Audytora wyznacza zgromadzenie beneficjentów, a umowę podpisuje zarząd. Audyt może przeprowadzić firma audytorska albo zespół audytorów, w którego skład wchodzi biegły rewident wraz z doradcą podatkowym oraz adwokatem lub radcą prawnym.
Przed podjęciem uchwały warto sprawdzić niezależność kandydata. Zgodnie z art. 78 ustawy audytu nie może przeprowadzić osoba, która w okresie objętym audytem lub w jego trakcie uczestniczyła w podejmowaniu decyzji przez fundację, wykonywała na jej rzecz czynności rewizji finansowej albo jej doradzała. W praktyce odpada więc firma badająca sprawozdanie finansowe fundacji oraz doradca, który pomagał ją zakładać.
Ustawa nie określa szczegółowo kryteriów oceny ani okresu objętego audytem. Dlatego w umowie warto zapisać: okres, którego dotyczy audyt, przyjęte kryteria oceny, podział zadań w zespole oraz termin i sposób przekazania raportu.
Krok 2: lista dokumentów do przygotowania
Na podstawie art. 80 ustawy audytor ma prawo żądać od zarządu dokumentów fundacji, w tym aktualnej listy beneficjentów. Komplet, o który audytor poprosi na początku prac, obejmuje zwykle:
- Dokumenty ustrojowe – akt założycielski albo testament, statut ze wszystkimi zmianami, dokumenty rejestrowe oraz regulaminy wewnętrzne.
- Dokumentację organów – uchwały i protokoły zarządu, rady nadzorczej i zgromadzenia beneficjentów z całego okresu objętego audytem.
- Spis mienia – z wartością każdego składnika i aktualną proporcją mienia wniesionego przez fundatora oraz przez inne osoby.
- Listę beneficjentów – z informacją o przysługujących im uprawnieniach.
- Ewidencję świadczeń – wszystkie świadczenia pieniężne i niepieniężne na rzecz beneficjentów, z datą, kwotą i podstawą przyznania.
- Księgi rachunkowe i sprawozdania finansowe – za wszystkie lata objęte audytem, wraz z polityką rachunkowości.
- Umowy – pożyczki, kredyty, poręczenia, najem, zarządzanie majątkiem oraz wszystkie umowy z fundatorem, beneficjentami i podmiotami powiązanymi.
- Dokumenty dotyczące aktywów – wyciągi bankowe i maklerskie, operaty szacunkowe i wyceny, polisy ubezpieczeniowe, odpisy z ksiąg wieczystych.
- Dokumentację podatkową – deklaracje CIT-8FR, rozliczenia podatku od świadczeń, rozliczenia fundacji jako płatnika PIT, informacje przekazywane do KAS oraz otrzymane interpretacje indywidualne.
Krok 3: trzy obszary, które sprawdzi audytor
Zarządzanie aktywami
Audytor zaczyna od uzgodnienia spisu mienia z księgami rachunkowymi. Następnie sprawdza, czy działalność fundacji mieści się w katalogu dozwolonej działalności gospodarczej z art. 5 ustawy oraz czy inwestycje są zgodne ze statutem i polityką inwestycyjną, jeżeli fundator ją określił. Ocenia też aktualność wycen, tytuły prawne, obciążenia i ubezpieczenie majątku.
Ocenie podlega proces podejmowania decyzji, a nie sam wynik inwestycji. Zarząd powinien więc umieć pokazać, na podstawie jakich informacji i analiz podjął najważniejsze decyzje. Warto zebrać te materiały z wyprzedzeniem, bo po kilku latach bywa to trudne.
Zobowiązania i świadczenia na rzecz beneficjentów
W tym obszarze audytor weryfikuje, czy każde świadczenie ma podstawę w statucie i na liście beneficjentów oraz czy przyznał je uprawniony organ. Sprawdza także, czy wypłaty pieniężne przeszły przez rachunek płatniczy oraz czy świadczenia nie zagroziły płynności i wypłacalności fundacji. Osobną grupą są pożyczki udzielane spółkom i beneficjentom oraz zobowiązania zaciągnięte przez fundację.
Zobowiązania publicznoprawne
Audytor uzgadnia ewidencję świadczeń z rozliczeniem podatku od świadczeń (art. 24q ustawy o CIT) oraz z rozliczeniami fundacji jako płatnika PIT, w których znaczenie ma proporcja ze spisu mienia. Sprawdza również, czy fundacja nie uzyskała przychodów z działalności wykraczającej poza art. 5 ustawy, opodatkowanych stawką 25% CIT, oraz czy wykonała obowiązki informacyjne wobec KAS.
Najczęstsze braki w dokumentacji
Przed pierwszymi audytami najczęściej wskazuje się cztery słabe punkty dokumentacji fundacji rodzinnych:
- Brak ewidencji świadczeń. Ustawa nie nakazuje jej wprost, ale bez niej nie da się wykazać poprawności rozliczeń podatkowych.
- Pominięte świadczenia niepieniężne. Korzystanie przez beneficjenta z nieruchomości lub samochodu fundacji albo opłacanie przez fundację jego prywatnych wydatków także jest świadczeniem.
- Nieaktualny spis mienia. Proporcję trzeba ustalać przy każdym nieodpłatnym przekazaniu mienia do fundacji, a spis musi zgadzać się z księgami.
- Brak śladu po decyzjach inwestycyjnych. Decyzje podejmowane ustnie, bez uchwały i bez analiz, trudno po latach obronić.
Kiedy zacząć przygotowania?
Uchwała zgromadzenia beneficjentów, sprawdzenie niezależności, uzgodnienie umowy i skompletowanie dokumentów z kilku lat zajmują zwykle kilka miesięcy. Fundacje, które przechodzą audyt co roku, muszą zakończyć go przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego, czyli co do zasady przed końcem czerwca. W obu przypadkach warto zaplanować prace tak, aby nie zbiegły się z badaniem sprawozdania finansowego, które wykonuje inny podmiot.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Jakie dokumenty są potrzebne do audytu fundacji rodzinnej?
Przede wszystkim statut, uchwały organów, spis mienia, lista beneficjentów, ewidencja świadczeń, księgi rachunkowe i sprawozdania finansowe, umowy oraz dokumentacja podatkowa za cały okres objęty audytem.
Czy audytor może żądać listy beneficjentów?
Tak. Art. 80 ustawy o fundacji rodzinnej wprost daje firmie audytorskiej i członkom zespołu audytorów prawo żądania od zarządu dokumentów fundacji, w tym aktualnej listy beneficjentów.
Jaki okres obejmuje audyt fundacji rodzinnej?
Ustawa mówi tylko, że audyt przeprowadza się co najmniej raz na cztery lata, i nie określa okresu, którego ma dotyczyć. Rozsądnie jest objąć nim cały czas od poprzedniego audytu, a przy pierwszym audycie od powstania fundacji, i zapisać to w umowie.
Czy audyt fundacji rodzinnej to to samo co badanie sprawozdania finansowego?
Nie. Badanie dotyczy sprawozdania finansowego i jest obowiązkowe tylko po przekroczeniu progów z ustawy o rachunkowości. Audyt dotyczy każdej fundacji rodzinnej i ocenia sposób zarządzania jej majątkiem, zobowiązaniami i podatkami.
Do kogo trafia raport z audytu?
Raport otrzymuje zarząd, który przedstawia go radzie nadzorczej, a jeżeli jej nie ustanowiono, zgromadzeniu beneficjentów na najbliższym posiedzeniu (art. 81 ustawy). Raport jest dokumentem wewnętrznym fundacji i nie składa się go do rejestru.
Biegly.pl przeprowadza audyty fundacji rodzinnych oraz badania sprawozdań finansowych. Jeżeli chcesz sprawdzić, czy dokumentacja Twojej fundacji jest gotowa do audytu – skontaktuj się z nami.